HISTORIA

Teatr Żydowski im. Estery Racheli i Idy Kamińskich w Warszawie powstał w 1950 roku, w wyniku połączenia dwóch zespołów teatrów występujących we Wrocławiu i Łodzi (w latach 1945-50). W następnych latach teatr działał w obu tych miastach i występował gościnnie w całej Polsce. W 1955 roku przeniósł się do Warszawy, do nowoczesnego budynku (według projektu B. Pniewskiego).

Teatr jest kontynuatorem i spadkobiercą bogatej tradycji scen żydowskich w Polsce z okresu międzywojennego. Przedstawienia są granę w języku polskim i jidysz.

Od 1969 roku Teatrem Żydowskim kieruje Szymon Szurmiej. Po wyjeździe z kraju w 1968 roku znacznej grupy aktorów, wśród których byli artyści tej miary, co Ida Kamińska (dotychczasowy dyrektor i kierownik artystyczny teatru), Meir Melman i inni, zdawało się, że teatr przestanie istnieć. Jednak był on potrzebny pozostałej w kraju społeczności żydowskiej, a także polskiej publiczności, wśród której ma licznych i wiernych widzów.

Teatr jako spadkobierca całej żydowskiej kultury scenicznej w Polsce pieczołowicie pielęgnuje wielką klasyczną dramaturgię żydowską. W żelaznym repertuarze znalazły się najwybitniejsze dzieła Abrahama Goldfadena, Mendele-Mojchera Sforima, Szołem Alejchema, Icchaka Lejba Pereca, Jakuba Gordina, Pereca Hirszbejna, Szymona An-skiego. Teatr Żydowski nie chce jednak na tym poprzestać, nie chce być jedynie "świątynią narodowych pamiątek". Czerpiąc obficie ze skarbnicy przeszłości, chce jednocześnie być teatrem nowoczesnym, dlatego stale wzbogaca swój repertuar nowymi współczesnymi sztukami autorstwa Izaaka Babla, Arthura Millera, Ervina Silvanusa i innych. Teatr interesuje się wszystkimi sztukami współczesnymi o tematyce żydowskiej.

Obecnie na deskach Teatru Żydowskiego można obejrzeć następujące sztuki:

Skrzypek na dachu, Miedzy dniem a nocą - Dybuk, Kamienica na Nalewkach, Publiczność to lubi, W nocy na starym rynku, Dla mnie bomba, Tradycja, Żyć nie umierać! Bonjour Monsieur Chagall oraz bajki Kopciuszek, Królewna Śnieżka i Śpiąca Królewna.

Patronki teatru:

Estera Rachela Kamińska (1870-1925)

Pochodziła z domu Halpern (Helpern, Hailpern), była nazywana "matką żydowskiego teatru". Urodziła się w 1870 roku w Porozowie k. Wołkowyska jako córka miejscowego kantora; zmarła w 1925 roku w Warszawie; aktorka teatru jidysz, żona Abrahama Izaaka Kamińskiego, matka Idy i Józefa Kamińskich.

Zaczęła pracować jako modystka. Na scenie zadebiutowała w 1888 roku w Warszawie. Sztuce teatralnej poświęciła się całkowicie po śmierci rodziców, od 1893 roku występując z trupą swego przyszłego męża Abrahama Izaaka Kamińskiego, głównie w operetkach.

Sławę zyskała dopiero po kilku latach, kiedy podjęła repertuar poważny. Wiązało się to z warszawską prapremierą Di Gołdene Kejt I. L. Pereca i tournée po Rosji (1908-1909). Nie bez znaczenia było dobre przyjęcie artystki przez kręgi bogatych, zasymilowanych Żydów w Moskwie i Petersburgu. Kamińska występowała także w Stanach Zjednoczonych, Londynie i Paryżu.

Zasłynęła jako odtwórczyni ról w sztukach J. Gordina (zwłaszcza Mirełe Efros), ale także w Norze H. Ibsena i Damie Kameliowej A. Dumasa. To jej, będącej filarem Trupy Wileńskiej, przypisywano zasługę wylansowania na scenie żydowskiej klasyki europejskiej: Szekspira, Czechowa i Shawa. Kamińska wystąpiła także i filmach jidysz: Mirełe Efros (1912), Der Unbekanter (Nieznajomy 1913), Di Sztifmuter (Macocha 1914), Tkijes kaf (ślubowanie 1924). Muzeum Teatrologiczne JIWO w Wilnie nosiło jej imię.

Ida Kamińska (1899-1980)

Jej rodzice byli aktorami. Ojciec - Abraham Icchak Kamiński przez długie lata był organizatorem i dyrektorem różnych zespołów i teatrów. Matka - Estera Rachela Kamińska przeszła do historii jako "matka teatru żydowskiego".

Ida zadebiutowała na scenie w wieku 16 lat. Odziedziczyła po matce talent, po ojcu zaś energię i zdolności organizacyjne. W różnych okresach swojego życia była nie tylko aktorką, ale też dyrektorem, tłumaczką sztuk teatralnych, reżyserem i pedagogiem.

Pod koniec 1946 roku wróciła do Polski ze Związku Radzieckiego, w którym spędziła lata wojny. Przypadło jej zadanie koordynowania działalności dwu teatrów żydowskich, które samorzutnie powstały po wojnie. Reżyserowała wiele sztuk. Wkrótce została powołana na stanowisko dyrektora Państwowego Teatru Żydowskiego. Szacuje się, że wystąpiła w blisko 150 rolach.

Jej emploi to role tragiczne. Stworzyła jednak również znakomite role charakterystyczne, a nawet groteskowo-satyryczne i komiczne. Do historii przeszły jej role w sztukach: Matka Courage Brechta, Drzewa umierają stojąc Casony, Mirełe Efos Gordina, Meir Ezofowicz wg Orzeszkowej, Baruch z Amsterdamu Słowesa, Glickl Hameln Baumana.

Przez 20 lat swojego życia stała na czele Państwowego Teatru Żydowskiego im. E.R. Kamińskiej. W latach 1967-1968, wskutek politycznych zaburzeń i prowokacyjnych, antysemickich ekscesów wielu doświadczonych aktorów Teatru Żydowskiego opuściło Polskę. Również Ida Kamińska zdecydowała się na wyjazd z kraju, w sierpniu 1968 roku. Udała się najpierw do Wiednia, krótko przebywała w Izraelu, gdzie dała kilka występów i jeszcze w 1968 roku wyjechała do Stanów Zjednoczonych.

W Nowym Jorku bez powodzenia usiłowała stworzyć teatr żydowski. Wystąpiła jeszcze i kilku okazjonalnych przedstawieniach. Zmarła w Nowym Jorku, 21 maja 1980 roku.