Izaak Baszewis Singer - rocznica śmierci

Data wydarzenia: 
poniedziałek, 24 Lipiec, 2017 - 12:30

26 lat temu w Surfside k. Miami zmarł Izaak Baszewis Singer.

Icek Hersz Zynger urodził się w rodzinie rabina Pinchasa Menachema i Batszewy, córki biłgorajskiego rabina, Jakowa Zylbermana. Miał starszą siostrę, późniejszą pisarkę, Ester Kreitman, starszego brata, również pisarza, Israela Joszuę oraz młodszego brata Moszego, który został rabinem.

Izaak urodził się w Leoncinie, jednak już w 1907 r. rodzina przeniosła się do Radzymina, a w 1908 r. do Warszawy, na ul. Krochmalną. W 1917 r., w czasie I wojny światowej, matka wyjechała z dziećmi do swojego ojca, do Biłgoraja. Mały Izaak uczęszczał tam do religijnej szkoły i pobierał nauki u swojego dziadka. W 1921 r. znalazł się w Warszawie i przez rok uczył się w warszawskim seminarium rabinackim Tachkemoni. Szybko jednak zrezygnował z nauki i powrócił do Biłgoraja, gdzie utrzymywał się z prywatnych lekcji języka hebrajskiego. W 1923 r. dzięki poparciu starszego brata, Israela Joszui Singera, znanego już wówczas pisarza, znalazł zatrudnienie w redakcji „Literarisze Bleter”. Był korektorem, a z czasem zaczął tłumaczyć na jidysz utwory m.in. Ericha Marii Remarque'a, Knuta Hamsuna czy Thomasa Manna. Pod pseudonimem Baszewis (od imienia matki Batszewy) opublikował w 1925 r. w „Literarisze Bleter” swoje pierwsze opowiadanie Ojf der elter (pol. Na starość). W kolejnych latach publikował na łamach prasy swoje eseje i opowiadania  – Werter oder bilder (1927; pol. Słowa czy obrazy), Szamaj Wajc (1929), Cwiszn went (1930; pol. Między ścianami). W 1932 r. razem z Aronem Zeitlinem założył miesięcznik „Globus”. Na łamach tego pisma ukazywała się w odcinkach jego pierwsza powieść Der sotn in Goraj (pol. Szatan w Goraju).

W 1935 r. Singer wyjechał do Stanów Zjednoczonych na zaproszenie brata, który wyemigrował tam rok wcześniej. Początkowo pracował jako korektor w dzienniku „Forwerts”, później otrzymał tam własną kolumnę, którą prowadził przez wiele lat. Pod pseudonimem Warszawski oraz D. Segal pisywał publicystykę, krytyki literackie i teatralne, a także wspomnienia i odpowiedzi na listy czytelników. Publikował też kolejne utwory – w 1943 r. ukazało się książkowe wydanie Der sotn in Goraj, w 1950 r. – Di familje Muszkat (pol. Rodzina Muszkatów).

W kolejnych latach utwory Baszewis pisał w jidysz, ale drukiem ukazywały się w języku angielskim. W swoich opowiadaniach i powieściach poruszał religijno-filozoficzne problemy ortodoksyjnych i zasymilowanych Żydów. W wielu utworach przemycał wątki autobiograficzne podkreślające jego związki z Polską – Majn tatns bejs din sztub (pol. Urząd mojego ojca), Szosza oraz Miłość i wygnanie. Akcje większości jego powieści rozgrywają się w Polsce przed 1939 rokiem. Singer ukazał w nich swoim czytelnikom całą mozaikę środowisk żydowskich, zmiany obyczajowe, jakim one podlegały i problemy, z jakimi przyszło im się mierzyć – Der knecht  (pol. Niewolnik), Der hojf (pol. Dwór), Der kuncenmacher fun Lublin (pol. Sztukmistrz z Lublina), Szojm (pol. Szumowiny) czy Cerifikat (pol. Certyfikat).

Szczególnie ważne w jego twórczości były krótkie opowiadania, które opublikowano w zbiorach, m.in. – Short Friday and Other Stories (1965; pol. Krótki piątek, 1993), The Séance and Other Stories (1968; pol. Seans, 1991), The Death of Methuselah and Other Stories (1988; pol. Śmierć Matuzalema, 1990). Singer był również autorem opowiadań dla dzieci  – Stories for Children (1984; pol. Opowiadania dla dzieci,1993, 2005).  

Proza Singera jest tłumaczona na wiele języków i czytana przez kolejne pokolenia. Singer był laureatem prestiżowych nagród oraz doktoratów honoris causa w Stanach Zjednoczonych, we Włoszech, Francji oraz Izraelu, a w 1978 r. otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Na podstawie jego utworów powstały filmy fabularne – Yentl (1983), The Magician of Lublin (1979) oraz Enemies. A love story (1989). Niektóre trafiły też na deski teatrów –  w Polsce m.in.: 1666 (2011; na podst. Szatana w Goraju), Wrogowie. Historia pewnej miłości (1995, 2009), Opowiadania dla dzieci (2007), O karpiu, kozie i trąbce, która gasiła pożary (2014) oraz Szosza (2016).